Wat zijn tertiaire kleuren? De zes tinten en hoe je ze mengt

Tertiaire kleuren zijn de zes tussentinten die je krijgt door een primaire kleur te mengen met de secundaire kleur ernaast op het kleurenwiel. Het zijn roodoranje, geeloranje, geelgroen, blauwgroen, blauwviolet en roodviolet.

Dat is het korte antwoord. Het nuttige antwoord is waarom deze zes ertoe doen wanneer je daadwerkelijk schildert. De meeste kleuren in een zonsondergang, een herfstboom of een turquoise zee zijn tertiaire kleuren, of tinten ervan. Leer je ze te zien, dan meng je beter, ga je beter overlopen en rond je een Schilderen op nummer doek af met minder verrassingen.

Wat zijn tertiaire kleuren?

Tertiaire kleuren staan op het derde niveau van het traditionele kleurenwiel met rood, geel en blauw. Het eerste niveau bestaat uit de drie primaire kleuren: rood, geel en blauw. Meng je twee primaire kleuren, dan krijg je een secundaire kleur, zoals oranje, groen of violet.

Meng je een primaire kleur met de secundaire kleur ernaast, dan kom je precies tussen die twee in uit. Die tussentint is een tertiaire kleur. Omdat elke primaire kleur twee naastgelegen secundaire kleuren heeft, geven drie primaire kleuren precies zes tertiaire kleuren.

Je ziet ze ook wel intermediaire kleuren genoemd. Het is hetzelfde idee met een andere naam, en beide termen komen voor in kunstleerboeken.

Wat zijn de zes tertiaire kleuren?

Ontwerpers kennen ze vaak onder alledaagse namen. Een designcursus van de City University of New York noemt tertiaire kleuren zoals amber, magenta, teal, chartreuse en vermiljoen (CUNY City Tech OpenLab). Hier zie je alle zes, met wat erin zit en waar je ze tegenkomt.

Let op de naamgevingsregel. De primaire kleur komt altijd eerst, dus het is geelgroen en niet groengeel. Het is een afspraak en geen wet, maar het is de afspraak die docenten en kleurenkaarten volgen.

Waar staan tertiaire kleuren op het kleurenwiel?

Op een wiel met 12 delen volgen de kleuren een zich herhalend patroon: primair, tertiair, secundair, tertiair. Elke tertiaire kleur staat precies tussen zijn twee "ouders". Daarom ziet het wiel er zo vloeiend uit: de tertiaire kleuren zijn de stappen die de grotere sprongen met elkaar verbinden.

Het wiel verklaart ook een veelgemaakte fout. Rood en groen zijn geen buren; ze staan tegenover elkaar als complementaire kleuren. Golden Artist Colors merkt op dat het mengen van complementaire kleuren van tegenoverliggende zijden van het wiel zwart of grijs oplevert (Golden Artist Colors, Color Mixing Guide). Rood plus groen geeft je dus modder, geen tertiaire kleur.

Er is ook een oudere definitie die het kennen waard is. In sommige kleurentheorieën heet het mengsel van twee secundaire kleuren een tertiaire kleur. Oranje plus groen maakt bijvoorbeeld een gedempt olijfgroen. Die mengsels bevatten alle drie de primaire kleuren, dus ze worden aardse bruintinten en leigrijzen in plaats van heldere tinten.

Hoe meng je tertiaire kleuren met acrylverf?

Begin met de lichtere kleur en voeg de donkerdere beetje bij beetje toe. Pigmenten zijn niet even sterk, en een beetje donkere verf gaat een heel eind.

De cijfers maken dat duidelijk. In de menggids van Golden wordt heldergroen gemaakt van 1 deel ftalogroen op 9 delen geel (Golden Artist Colors). Het lichtrood is 1 deel magenta op 5 delen geel. Als je even grote hoeveelheden zou gebruiken, zou het donkerdere pigment het mengsel overnemen.

Een eenvoudige methode voor elke tertiaire kleur

1. Knijp de lichtere "ouder" uit de tube (het geel, of het oranje voor roodoranje).
2. Voeg een klein klontje van de donkerdere "ouder" toe, ter grootte van een erwt, en meng goed voordat je oordeelt.
3. Maak een staal op restpapier en laat het drogen, want acrylverf kan tijdens het drogen licht van kleur veranderen.
4. Pas in kleine stappen aan tot het precies tussen de twee "ouders" in zit.

Waarom je primaire kleuren het resultaat veranderen

Met welk rood, geel en blauw je begint, maakt meer uit dan mensen verwachten. Golden zegt dat de specifieke primaire kleuren die je kiest "het secundaire mengsel drastisch kunnen veranderen" (Golden Artist Colors). Dat werkt rechtstreeks door in je tertiaire kleuren. Een koel blauw dat naar groen neigt, geeft bijvoorbeeld een zuiverder blauwgroen dan een warm blauw dat naar violet neigt.

Wil je oefenen, meng dan je eigen wiel. Met een basis acrylverfset met van elke soort een primaire kleur kun je alle zes de tertiaire kleuren mengen op een vel karton.

Welke beroemde schilderijen gebruiken tertiaire kleuren?

Kijk goed naar bijna elk landschap of stilleven en de tertiaire kleuren doen het zware werk. De pure primaire kleuren worden vaak spaarzaam gebruikt, als accenten.

Van Goghs Zonnebloemen is een klassiek voorbeeld. Hij schilderde vijf grote doeken met zonnebloemen in een vaas, in Arles in 1888 en 1889. Hij gebruikte drie tinten geel "en niets anders" (Van Gogh Museum). Die gele tinten schuiven op naar geeloranje in de bloemblaadjes en geelgroen in de stelen.

Zijn nachtelijke luchten werken met de andere kant van het wiel, met blauwviolet en blauwgroen die wervelen rond gele sterren. Wil je ze zelf schilderen? Onze Van Gogh Schilderen op nummer sets verdelen die stukken in genummerde vlakken.

Herfsttaferelen zijn de makkelijkste plek om tertiaire kleuren in het dagelijks leven te herkennen. Roodoranje esdoorns, geeloranje berken en geelgroene restanten van de zomer zijn de reden dat herfst Schilderen op nummer ontwerpen zoveel warme, dicht bij elkaar liggende tinten bevatten.

Hoe werken tertiaire kleuren in een Schilderen op nummer set?

In een set is het mengen al voor je gedaan. Elk potje is een kant-en-klare kleur, en veel ervan zijn tertiaire kleuren of tinten en schakeringen van tertiaire kleuren. Onze sets voor beginners bevatten meestal ongeveer 24 kleuren, sets voor gevorderden ongeveer 36 en sets voor ervaren schilders 48 of meer.

Daar verschuift de vaardigheid van mengen naar zien. Een potje roodoranje en een potje oranje kunnen er in het deksel bijna hetzelfde uitzien en op het doek toch duidelijk verschillen. Onze gids over het onderscheiden van vergelijkbare tinten behandelt de stalentest die dat beslist.

Tertiaire kleuren maken ook het overlopen van kleuren makkelijker. Een zachte zonsondergang gaat van geel, geeloranje, oranje, roodoranje naar rood. Elke stap is een korte sprong, dus het uitwaaieren van de randen is vergevingsgezind. Onze tips over kleuren overlopen bij Schilderen op nummer laten zien hoe je die randen zachter maakt.

We tonen ook een kleurenvoorbeeld voordat je bestelt, zodat je kunt zien hoe het palet van een ontwerp eruitziet voordat er ook maar één potje arriveert. Onze verf met hoge dekking zorgt ervoor dat een lichte tertiaire kleur zoals geelgroen de gedrukte nummers eronder goed bedekt. Wil je een doek vol tussentinten? Bekijk onze Schilderen op nummer sets voor volwassenen en kies een ontwerp met veel zonsondergangen of bladeren.

Een snelle oefening met je volgende set

Zet de potjes voordat je begint in de volgorde van het kleurenwiel. Zoek eerst de primaire kleuren, dan de secundaire, en plaats de tertiaire kleuren daar tussenin. Het kost vijf minuten, en je pakt nooit meer het verkeerde oranje.

Ga de tussenliggende kleuren zien

Tertiaire kleuren zijn eenvoudig te definiëren en eindeloos nuttig. Zes tinten, één regel: een primaire kleur plus zijn buur. Als je ze eenmaal kent, krijgen herfstbladeren, turquoise zeeën en Van Goghs gele tinten meer betekenis, en komt je volgende doek met minder gokwerk tot stand.